16
Η προσωρινή εφαρμογή της συμφωνίας ελεύθερου εμπορίου μεταξύ της Ευρωπαϊκής Ένωσης και των χωρών του Mercosur (Αργεντινή, Βραζιλία, Παραγουάη, Ουρουγουάη) τίθεται σε ισχύ την 1η Μαΐου, σηματοδοτώντας τη δημιουργία μιας αγοράς περίπου 700 εκατομμυρίων καταναλωτών και το μεγαλύτερο εμπορικό άνοιγμα που έχει επιχειρήσει ποτέ η Ευρώπη.
Η επιλογή της ημερομηνίας, ανήμερα της Εργατικής Πρωτομαγιάς, αποκτά ισχυρό συμβολισμό: την ώρα που συνδικάτα σε όλη την Ευρώπη διαδηλώνουν για αξιοπρεπή εργασία, η ΕΕ ενεργοποιεί μια συμφωνία που ανοίγει την αγορά της σε προϊόντα όπως βοδινό κρέας, πουλερικά, ζάχαρη, σόγια και αιθανόλη, παραγόμενα υπό διαφορετικά εργασιακά και περιβαλλοντικά πρότυπα.
Από το «όχι» στο «ναι»: η στροφή της Ιταλίας
Μέχρι τον Δεκέμβριο του 2024, η Ιταλία, μαζί με τη Γαλλία, βρισκόταν στην πρωτοπορία του μετώπου των χωρών που μπλόκαραν τη συμφωνία. Στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο της 18ης Δεκεμβρίου 2024, η πίεση οδήγησε σε αναβολή της υπογραφής.
Ωστόσο, στις 9 Ιανουαρίου 2026, στο COREPER, η Ρώμη άλλαξε στάση και ψήφισε υπέρ της συμφωνίας. Η μεταστροφή αυτή αποδυνάμωσε τη μειοψηφία μπλοκαρίσματος και άνοιξε τον δρόμο για την τελική υιοθέτηση του κειμένου από τις ευρωπαϊκές θεσμικές διαδικασίες.
Σε αντάλλαγμα, η Ιταλία εξασφάλισε τρεις βασικές παραχωρήσεις:
μείωση του ορίου ενεργοποίησης ρητρών προστασίας από 8% σε 5%,
κατάργηση των επιβαρύνσεων CBAM για τα λιπάσματα,
πρόωρη αποδέσμευση 45 δισ. ευρώ από την Κοινή Αγροτική Πολιτική (ΚΑΠ) έως το 2028.
Ωστόσο, όπως διευκρινίζεται, τα κονδύλια αυτά δεν είναι νέα χρήματα, αλλά ανακατανομή ήδη προβλεπόμενων πόρων.
Τι προβλέπει η συμφωνία
Η συμφωνία περιλαμβάνει δύο επίπεδα:
την προσωρινή εμπορική εφαρμογή (Interim Trade Agreement), που τίθεται σε ισχύ τώρα,
και τη συνολική συμφωνία εταιρικής συνεργασίας, η οποία απαιτεί ακόμη εθνικές κυρώσεις.
Η ΕΕ καταργεί το 92% των δασμών στα προϊόντα από τις χώρες του Mercosur, ενώ οι χώρες της Νότιας Αμερικής καταργούν το 91% των δασμών στα ευρωπαϊκά προϊόντα.
Σημαντικές προβλέψεις:
99.000 τόνοι βοδινού κρέατος ετησίως με προνομιακή πρόσβαση στην ευρωπαϊκή αγορά,
αντίστοιχες ποσοστώσεις για πουλερικά, ζάχαρη και αιθανόλη,
σημαντικές μειώσεις δασμών για ευρωπαϊκά προϊόντα όπως κρασί, ελαιόλαδο, σοκολάτα και αυτοκίνητα.
Αγροτικός τομέας σε πίεση
Οι ευρωπαϊκές αγροτικές οργανώσεις εμφανίζονται διχασμένες. Η συμφωνία επιτρέπει εισαγωγές από χώρες με χαμηλότερο κόστος παραγωγής και διαφορετικά υγειονομικά πρότυπα, γεγονός που προκαλεί ανησυχία για τον ανταγωνισμό.
Ιδιαίτερο σημείο τριβής αποτελούν ουσίες και πρακτικές που στην ΕΕ είναι απαγορευμένες αλλά στη Νότια Αμερική εξακολουθούν να χρησιμοποιούνται σε ορισμένες περιπτώσεις.
Από την άλλη πλευρά, η συμφωνία προστατεύει 57 ευρωπαϊκές γεωγραφικές ενδείξεις, όπως: Παρμεζάνα, Γκράνα Παντάνο, Προσούτο, Ποσέκο και άλλες εμβληματικές ονομασίες προέλευσης.
Ποιοι κερδίζουν και ποιοι χάνουν
Τα οφέλη επικεντρώνονται κυρίως:
στη βιομηχανία τροφίμων και ποτών,
στις εξαγωγικές επιχειρήσεις κρασιού και τυροκομικών.
Αντίθετα, οι μεγαλύτερες πιέσεις καταγράφονται:
στην κτηνοτροφία,
στους σιτοπαραγωγούς,
στις μικρές και μεσαίες αγροτικές εκμεταλλεύσεις.
Η ρήξη στον αγροτικό κόσμο είναι εμφανής, με διαφορετικές οργανώσεις να τοποθετούνται από επιφυλακτικά έως έντονα αρνητικά.
Ρήτρες προστασίας και αμφιβολίες
Οι ρήτρες προστασίας προβλέπουν ότι η Ευρωπαϊκή Επιτροπή μπορεί να παρέμβει όταν οι εισαγωγές υπερβαίνουν συγκεκριμένα όρια. Ωστόσο, οι διαδικασίες ενεργοποίησης απαιτούν χρόνο, γεγονός που αφήνει περιθώριο πίεσης στις τιμές.
Παράλληλα, δημιουργείται ταμείο κρίσης ύψους 6,3 δισ. ευρώ για αποζημιώσεις αγροτών σε περίπτωση σοβαρών αναταράξεων.
Πολιτικές αντιδράσεις στην Ευρώπη
Πέντε κράτη μέλη καταψήφισαν τη συμφωνία: Γαλλία, Πολωνία, Ουγγαρία, Αυστρία και Ιρλανδία, ενώ το Βέλγιο απείχε.
Η Πολωνία έχει ήδη προαναγγείλει προσφυγή στο Δικαστήριο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, αμφισβητώντας τη συμβατότητα της συμφωνίας με τους ευρωπαϊκούς κανόνες.
Η διάσπαση αυτή αποκαλύπτει ότι οι εμπορικές συμφωνίες της ΕΕ εξακολουθούν να προσκρούουν σε ισχυρές εθνικές αγροτικές και οικονομικές προτεραιότητες.
Το πολιτικό διακύβευμα
Η συμφωνία Mercosur αναδεικνύει μια βαθύτερη αντίφαση της ευρωπαϊκής πολιτικής: την αυστηροποίηση των κανόνων για τους Ευρωπαίους παραγωγούς, ενώ ταυτόχρονα ανοίγεται η αγορά σε προϊόντα με διαφορετικά πρότυπα παραγωγής.
Η μεταστροφή της Ιταλίας από το «όχι» στο «ναι» αποδυνάμωσε το μπλοκ των αντιρρησιών και επέτρεψε την τελική έγκριση. Ωστόσο, το πολιτικό και οικονομικό κόστος της επιλογής αυτής αναμένεται να φανεί σταδιακά, κυρίως στον αγροτικό τομέα.
