Παπα-Τζιρίτης
«Ήθελα να μουνα ταχύς σαν τον Παπα-Τζιρίτη
σε δυο λεπτά να γύριζα ολόκληρη την Κρήτη»
Στην πλούσια ιστορία της Κρήτης, οι ήρωες συνήθως κρατούν όπλα. Υπάρχει όμως ένας ήρωας που κέρδισε την αθανασία με τα πόδια του, την ακατάβλητη πίστη του και την αστείρευτη αντοχή του. Ο λόγος για τον θρυλικό Παπα-Τζιρίτη, τον «ιπτάμενο» ιερέα από το Λασίθι, που κατάφερε να γίνει μύθος, τρέχοντας με τα ράσα και τις κρητικές μπότες, αφήνοντας άναυδη την υφήλιο στις αρχές του 20ού αιώνα.
Ποιος ήταν ο «Τζιρίτης» της Κρήτης
Το πραγματικό του όνομα ήταν Ευάρεστος (ή Γεώργιος) Ταμιωλάκης. Γεννήθηκε το 1852 στον Άγιο Γεώργιο Λασιθίου και έζησε στους Κασσάνους Πεδιάδος, όπου χειροτονήθηκε ιερέας το 1866. Το προσωνύμιο «Τζιρίτης» δεν άργησε να του δοθεί από την ίδια τη ζωή: προέρχεται από το κρητικό ρήμα «τζιριτώ», που σημαίνει τρέχω με όλη μου την ταχύτητα.
Και ο παπά-Ευάρεστος έτρεχε όσο κανείς άλλος. Οι μαρτυρίες της εποχής προκαλούν δέος: λέγεται ότι είχε διανύσει την απόσταση των 200 περίπου χιλιομέτρων από τις Μέλαμπες έως τη Σητεία, από το πρωί μέχρι το βράδυ. Χωρίς ισοτονικά, χωρίς ειδικά παπούτσια με αερόσολες, παρά μόνο με το νερό που έβρισκε στις πηγές και με τη δύναμη της ψυχής του.
Ένα επιστημονικό φαινόμενο «ομαλώς επιταχυνόμενης» κίνησης
Οι εφημερίδες της εποχής έγραφαν για εκείνον ότι η αντοχή του «αμιλλάται προς την ταχύτητα αυτού». Το τρέξιμό του αποτελούσε φυσικό φαινόμενο. Ξεκινούσε με αργό ρυθμό και όσο μεγάλωνε η απόσταση και «ζεσταινόταν», τόσο ο ρυθμός του γινόταν ταχύτερος.
Αν οι κοινοί δρομείς κουράζονταν με τα χιλιόμετρα, ο Παπα-Τζιρίτης λειτουργούσε αντίστροφα. Όταν βρισκόταν στο μέγιστο της προσπάθειάς του, κυριολεκτικά πετούσε. Δεν ήταν τυχαίο που ο Τύπος τον αποκάλεσε «διπλασίως αναπληρωτήν του Αχιλλέα και του Οδυσσέα». Στις 12 Νοεμβρίου του 1900, έτρεξε τον Μαραθώνιο δρόμο σημειώνοντας το καταπληκτικό για την εποχή ρεκόρ των 2 ωρών και 5 λεπτών.
Φλογερός Πατριώτης και Αγγελιοφόρος της Ελευθερίας
Ο Παπα-Τζιρίτης δεν έτρεχε όμως μόνο για το άθλημα. Το τρέξιμό του τέθηκε στην υπηρεσία της πατρίδας κατά τα σκοτεινά χρόνια της Τουρκοκρατίας. Υπήρξε ο πολύτιμος σύνδεσμος μεταξύ των Καπεταναίων της Ανατολικής και Δυτικής Κρήτης.
Στην Επανάσταση του 1896-97, υπηρέτησε ως αγγελιοφόρος του Ιωάννη Νταφώτη στο Τάγμα των επιλέκτων Κρητών. Στη Μάχη των Αρχανών (15 Μαρτίου 1897), με κίνδυνο της ζωής του και χάρη στην απαράμιλλη τόλμη του, κατάφερε να σώσει την τιμή της ελληνικής Σημαίας.
Το Σαμποτάζ στην Αμερική και η Μεγάλη Αδικία
Η φήμη του ξεπέρασε τα σύνορα της Ελλάδας. Αγωνίστηκε στη Σμύρνη, στην Αίγυπτο, και έφτασε μέχρι τον Άγιο Λουδοβίκο των ΗΠΑ το 1904 για να λάβει μέρος στους Ολυμπιακούς Αγώνες.
Εκεί όμως, παίχτηκε ένα βρώμικο παιχνίδι εις βάρος του. Οι Αμερικανοί, τρομαγμένοι από τις εξωπραγματικές επιδόσεις του Κρητικού ιερέα, δωροδόκησαν τον Έλληνα πρόξενο. Με διάφορα ανυπόστατα προσχήματα, αντί να βρεθεί στον στίβο της ολυμπιακής δόξας, ο Παπα-Τζιρίτης βρέθηκε άδικα στη φυλακή για 2,5 μήνες, αποφυλακιστηκε μόλις έληξαν οι Αγώνες.
Το «παντέρμο το χρήμα» και η έλλειψη υψηλών γνωριμιών του στέρησαν τα επίσημα παγκόσμια μετάλλια, αλλά δεν μπόρεσαν να του στερήσουν τη θέση του στις καρδιές του κόσμου.
Ο ΠΑΠΑ-ΤΖΙΡΙΤΗΣ ΜΕ ΜΙΑ ΜΑΤΙΑ
┌───────────────────────┬──────────────────────────────────────────┐
│ Πραγματικό Όνομα │ Ευάρεστος (Γεώργιος) Ταμιωλάκης │
├───────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Έτη Ζωής │ 1852 – 1937 (Έζησε 85 χρόνια) │
├───────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Ιστορικό Ρεκόρ │ Μαραθώνιος (1900) σε 2 ώρες & 5 λεπτά │
├───────────────────────┼──────────────────────────────────────────┤
│ Εθνική Προσφορά │ Αγγελιοφόρος στην Επανάσταση του 1896-97 │
└───────────────────────┴──────────────────────────────────────────┘
Η Κληρονομιά ενός Ζωντανού Θρύλου
Ο Παπα-Τζιρίτης έφυγε από τη ζωή το 1937, σε ηλικία 85 ετών, στους Κασσάνους Ηρακλείου, αφήνοντας πίσω του μια σπουδαία οικογένεια και μια ανεπανάληπτη κληρονομιά.
Σήμερα, η μνήμη του παραμένει ζωντανή μέσα από τις μαντινάδες που ακόμα τραγουδιούνται στην Κρήτη, αλλά και μέσα από τον Διεθνή Ημιμαραθώνιο «Παπατζιρίτειο Δρόμο», που διοργανώνεται προς τιμήν του.
Υπήρξε ένας απλός, λεπτοσωμος άνθρωπος με σπινθηροβόλο βλέμμα, που όμως έκρυβε μέσα του τη δύναμη ενός γίγαντα. Ένας ιερέας που δόξασε το ράσο, την Κρήτη και τον αθλητισμό, αποδεικνύοντας ότι τα μεγαλύτερα κατορθώματα γεννιούνται από το πείσμα και την καθαρή ψυχή.
«Γειά σου παπά-Ευάρεστε, γειά σου παπά-Τζιρίτη,
που στην Αθήνα έτρεξες και δόξασες την Κρήτη!»
