Το «βατερλώ» των θερινών
Πώς το καθεστώς των άναρχων προσφορών οδηγεί τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις στον γκρεμό
Η αυλαία της φετινής θερινής εκπτωτικής περιόδου αφήνει πίσω της ένα τοπίο βαθιάς απογοήτευσης, οικονομικού στραγγαλισμού και πρωτοφανούς αβεβαιότητας για τη συντριπτική πλειονότητα των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων. Παρά τα επιθετικά ποσοστά μειώσεων που αναγράφηκαν στις βιτρίνες και τις παρατεταμένες προωθητικές ενέργειες, η προσδοκώμενη ανάσα ρευστότητας δεν ήρθε ποτέ. Ο ιστορικός θεσμός των εκπτώσεων, που επί δεκαετίες αποτελούσε το βασικό καταφύγιο του ανεξάρτητου εμπόρου για να ρευστοποιήσει το εμπόρευμα της σεζόν και να αποκτήσει κεφάλαιο κίνησης, απογυμνώθηκε πλήρως από τη δυναμική και το εμπορικό του εκτόπισμα.
Τα συμπεράσματα της μεγάλης έρευνας που διενήργησε ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών σε δείγμα 409 μικρομεσαίων επιχειρήσεων του λιανεμπορίου αποτυπώνουν με τον πιο δραματικό τρόπο τη δομική κρίση ενός ολόκληρου παραγωγικού ιστού. Το παραδοσιακό κατάστημα βρίσκεται παγιδευμένο ανάμεσα σε δύο συμπληγάδες: από τη μία πλευρά στη δραστική συρρίκνωση του διαθέσιμου οικογενειακού εισοδήματος λόγω ακρίβειας, ενέργειας και στεγαστικού κόστους, και από την άλλη σε ένα άναρχο, πλήρως απορρυθμισμένο νομικό πλαίσιο που επιτρέπει «προσφορές» 365 ημέρες τον χρόνο.
Η ανατομία της έρευνας: Η απόλυτη κατάρρευση των προσδοκιών
Τα στοιχεία που συγκέντρωσε ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών δεν αφήνουν περιθώρια για παρερμηνείες ή υπεκφυγές. Η εικόνα στα ταμεία των εμπορικών καταστημάτων κατά τη διάρκεια του φετινού καλοκαιριού υπήρξε αποκαρδιωτική.
- Καθίζηση του τζίρου για 7 στις 10 επιχειρήσεις: Το 71,3% των εμπόρων δήλωσε επίσημα ότι ο φετινός τζίρος ήταν χειρότερος από τον αντίστοιχο περσινό. Πρόκειται για ένα ποσοστό-σοκ που αποτυπώνει την αδυναμία του καταναλωτικού κοινού να ανταποκριθεί ακόμη και σε εξαιρετικά χαμηλές τιμές.
- Πλασματική σταθερότητα: Το 19,2% των ερωτηθέντων κατέγραψε στάσιμο τζίρο, ο οποίος ωστόσο σε πραγματικούς όρους μεταφράζεται σε ζημία, καθώς ο επίμονος πληθωρισμός και η αύξηση του λειτουργικού κόστους έχουν εξαϋλώσει τα περιθώρια κέρδους.
- Η εξαίρεση του τουριστικού θύλακα: Μόλις ένα ισχνό 9,5% κατέγραψε άνοδο πωλήσεων, ποσοστό που συγκεντρώνεται σχεδόν αποκλειστικά σε εμπορικά σημεία αμιγώς τουριστικού ενδιαφέροντος στο κέντρο της Αθήνας (Πλάκα, Μοναστηράκι, Σύνταγμα).
Το πλέον εντυπωσιακό στοιχείο της έρευνας εντοπίζεται στην απόλυτη σύμπνοια του εμπορικού κόσμου ως προς τα αίτια της κρίσης. Σε ένα σπάνιο στατιστικό δεδομένο, το 98% των επιχειρήσεων ζητά την άμεση αλλαγή του θεσμικού πλαισίου που διέπει τις προσφορές και τις εκπτώσεις. Ταυτόχρονα, το συντριπτικό 93,4% καταγγέλλει ότι το καθεστώς των συνεχών προσφορών ευνοεί μονόπλευρα τις μεγάλες αλυσίδες, τις πολυεθνικές και τις πλατφόρμες ηλεκτρονικού εμπορίου, εξοστρακίζοντας τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις από τον ανταγωνισμό. Επίσης, το 98% εκτιμά ότι η άμεση τροποποίηση του Νόμου 4965/2022 και η επαναφορά αυστηρών κανόνων αποτελούν τη μόνη διέξοδο για να ανακτηθεί το εμπορικό ενδιαφέρον των επίσημων εκπτωτικών περιόδων.
Η παγίδα των αδιάκοπων προωθήσεων και η αποδόμηση του Νόμου 4965/2022
Για δεκαετίες, το λιανικό εμπόριο λειτουργούσε σε έναν ορθολογικό και προβλέψιμο κύκλο. Η σεζόν ξεκινούσε με τις νέες παραλαβές σε κανονικές τιμές, επιτρέποντας στον επαγγελματία να καλύψει τα έξοδά του και να αποκομίσει ένα εύλογο κέρδος. Στο τέλος της περιόδου, οι θεσμοθετημένες εκπτώσεις λειτουργούσαν ως ένα ξεκάθαρο εμπορικό γεγονός: ο έμπορος ρευστοποιούσε το εναπομείναν απόθεμα σε τιμές κόστους και ο καταναλωτής, έχοντας προγραμματίσει τις αγορές του, έβρισκε πραγματικές ευκαιρίες.
Η εφαρμογή του Νόμου 4965/2022 διέλυσε αυτή την ισορροπία. Με την κατάργηση των ενδιάμεσων εκπτωτικών περιόδων και την πλήρη απελευθέρωση των προσφορών καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, δημιουργήθηκε μια μόνιμη αναρχία. Καθημερινά «flash sales», συνεχείς «ειδικές προσφορές μελών» και επιθετικές διαδικτυακές προωθήσεις κατέκλυσαν την αγορά.
Αυτή η διαρκής εκπτωτική κατάσταση επέφερε τρία καταστροφικά πλήγματα:
- Ακύρωση της αγοραστικής προσμονής: Ο καταναλωτής συνήθισε να βλέπει κόκκινες ταμπέλες προσφορών όλο τον χρόνο. Όταν έφτασε η ώρα των επίσημων θερινών εκπτώσεων, το γεγονός είχε χάσει κάθε εμπορική βαρύτητα.
- Απώλεια καταναλωτικής εμπιστοσύνης: Η συνεχής εναλλαγή πλασματικών αρχικών τιμών και δήθεν εκπτώσεων δημιούργησε καχυποψία στο κοινό σχετικά με την πραγματική αξία των προϊόντων.
- Οικονομικός στραγγαλισμός των ΜμΕ: Οι μικρές επιχειρήσεις, μη διαθέτοντας τις οικονομίες κλίμακας και τη χρηματοδοτική αντοχή των πολυεθνικών ομίλων, σύρθηκαν σε έναν ατέρμονο πόλεμο τιμών, πουλώντας χωρίς ουσιαστικό περιθώριο κέρδους απλώς για να καλύψουν τρέχουσες επιταγές και ανελαστικά έξοδα.
Θάνος Τσαγγάρης: «Σε 2-3 χρόνια έρχεται κύμα λουκέτων αν δεν αλλάξει το πλαίσιο»
Μέσα από μία δήλωση-καταπέλτη, ο Πρόεδρος του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών, Θάνος Τσαγγάρης, αποτυπώνει την ωμή πραγματικότητα και εκπέμπει σήμα κινδύνου προς την κυβέρνηση και τα συναρμόδια Υπουργεία:
«Οι εκπτώσεις ήταν και πρέπει να παραμείνουν το τελευταίο εργαλείο ρευστοποίησης των αποθεμάτων της σεζόν για τις μικρομεσαίες επιχειρήσεις. Σήμερα, όμως, ο θεσμός έχει ουσιαστικά υπονομευθεί από το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο, καθώς οι προσφορές μπορούν να πραγματοποιούνται διαρκώς και άναρχα.
Ο καταναλωτής έχει πιεστεί από την ακρίβεια και τη στεγαστική επιβάρυνση, με αποτέλεσμα να έχει αλλάξει τις προτεραιότητες και τις καταναλωτικές του συνήθειες. Την ίδια στιγμή, οι μικρομεσαίες επιχειρήσεις αντιμετωπίζουν αυξημένο λειτουργικό κόστος και έναν ολοένα εντονότερο αθέμιτο ανταγωνισμό από τις μεγάλες αλυσίδες και τις ηλεκτρονικές πλατφόρμες.
Η Πολιτεία πρέπει να σταθεί δίπλα στη μικρομεσαία επιχειρηματικότητα. Ζητάμε διάλογο, σταθερούς κανόνες και μέτρα που δεν έχουν δημοσιονομικό κόστος, αλλά μπορούν να δώσουν ανάσες στην αγορά.
Αν δεν υπάρξει άμεσα ουσιαστική παρέμβαση, φοβάμαι ότι μέσα στα επόμενα δύο έως τρία χρόνια, ένα πολύ μεγάλο μέρος των μικρομεσαίων επιχειρήσεων, ιδιαίτερα στις περιφερειακές αγορές, δεν θα μπορέσει να επιβιώσει και θα βάλει λουκέτο.
Θέλουμε την Πολιτεία σύμμαχο και όχι αμέτοχη. Οι αποφάσεις για την αγορά πρέπει να λαμβάνονται με την αγορά και όχι ερήμην της».
Η τοποθέτηση του κ. Τσαγγάρη θέτει με ακρίβεια το διακύβευμα: η διάσωση του εμπορίου δεν εξαρτάται από επιδόματα ή μέτρα που επιβαρύνουν τον κρατικό προϋπολογισμό, αλλά από την πολιτική βούληση να μπουν αυστηροί κανόνες ισονομίας στην αγορά.
Η μέγγενη του οικογενειακού προϋπολογισμού: Ακρίβεια και στέγαση στραγγαλίζουν το λιανεμπόριο
Η αποτυχία των εκπτώσεων συνδέεται άμεσα με τη ραγδαία επιδείνωση των οικονομικών δεδομένων των νοικοκυριών. Το διαθέσιμο εισόδημα της μέσης ελληνικής οικογένειας απορροφάται πλέον σχεδόν εξ ολοκλήρου από ανελαστικές ανάγκες:
- Στεγαστική κρίση: Τα ενοίκια κατοικιών έχουν εκτοξευθεί, δεσμεύοντας σε πολλές περιπτώσεις άνω του 40% έως 50% του μηνιαίου μισθού.
- Κόστος ενέργειας & λογαριασμοί: Οι αυξημένες χρεώσεις ηλεκτρικού ρεύματος —ειδικά κατά τους θερμούς καλοκαιρινούς μήνες λόγω της χρήσης κλιματισμού— στέρησαν κρίσιμα ποσά από την αγορά.
- Πληθωρισμός τροφίμων: Οι συνεχείς ανατιμήσεις στα βασικά είδη διατροφής και στα σούπερ μάρκετ αναγκάζουν τους πολίτες να περιορίζουν δραστικά κάθε άλλη δαπάνη.
Σε αυτό το περιβάλλον, οι αγορές ένδυσης, υπόδησης και ειδών σπιτιού μετατρέπονται από συνήθεις ανάγκες σε δευτερεύουσες πολυτέλειες. Ακόμη και με εκπτώσεις της τάξης του 50% ή 70%, ο καταναλωτής απλώς δεν διαθέτει το απαιτούμενο πλεόνασμα για να επισκεφθεί τα καταστήματα.
Το εκρηκτικό κόστος λειτουργίας των μικρών καταστημάτων
Ενώ ο τζίρος καταγράφει κατακόρυφη πτώση, τα έξοδα λειτουργίας των μικρομεσαίων εμπορικών επιχειρήσεων έχουν φτάσει σε ιστορικά υψηλά επίπεδα. Ο ανεξάρτητος επαγγελματίας βρίσκεται αντιμέτωπος με:
- Υπέρογκα εμπορικά ενοίκια: Οι απαιτήσεις των ιδιοκτητών κατά τις ανανεώσεις των συμβολαίων κινούνται συχνά εκτός πραγματικότητας.
- Ενεργειακό κόστος: Οι λογαριασμοί ρεύματος για τον κλιματισμό και τον φωτισμό των εμπορικών χώρων παραμένουν δυσβάσταχτοι.
- Ψηφιακό και διοικητικό κόστος συμμόρφωσης: Η διασύνδεση POS με τις ταμειακές μηχανές, η εφαρμογή του ψηφιακού δελτίου αποστολής, η ψηφιακή κάρτα εργασίας και οι συνεχείς τραπεζικές προμήθειες ανά συναλλαγή ροκανίζουν καθημερινά τη ρευστότητα.
- Τεκμαρτή φορολόγηση: Το οριζόντιο φορολογικό καθεστώς επιβάλλει φόρους επί υποθετικών εισοδημάτων, ανεξάρτητα από την πραγματική εμπορική κίνηση του καταστήματος.
Ο αθέμιτος ανταγωνισμός από πολυεθνικούς κολοσσούς και ασιατικές πλατφόρμες
Το 93,4% των εμπόρων της έρευνας καταγγέλλει ότι το ισχύον καθεστώς λειτουργεί ως «όπλο» στα χέρια των ισχυρών. Οι πολυεθνικές αλυσίδες γρήγορης μόδας και τα διεθνή ηλεκτρονικά καταστήματα διαθέτουν τεράστιες γραμμές παραγωγής χαμηλού κόστους, φθηνή χρηματοδότηση και τη δυνατότητα να πωλούν με μηδενικό κέρδος για μεγάλα διαστήματα, εξοντώνοντας τους τοπικούς ανταγωνιστές.
Ταυτόχρονα, η ανεξέλεγκτη είσοδος ασιατικών πλατφορμών (όπως Temu, Shein κ.ά.), που διακινούν καθημερινά χιλιάδες δέματα χωρίς τους ίδιους φορολογικούς, τελωνειακούς και περιβαλλοντικούς ελέγχους που υφίστανται οι ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, δημιουργεί συνθήκες άγριου αθέμιτου ανταγωνισμού. Το τοπικό κατάστημα καλείται να επιβιώσει πληρώνοντας φόρους, εισφορές και δημοτικά τέλη, απέναντι σε προϊόντα που διακινούνται κάτω του πραγματικού κόστους.
Περιφερειακές αγορές: Ο κίνδυνος της ερημοποίησης των συνοικιών
Η κατάσταση είναι ακόμη πιο δραματική στις περιφερειακές εμπορικές πιάτσες της Αττικής (όπως σε Νέα Ιωνία, Παγκράτι, Περιστέρι, Κυψέλη, Καλλιθέα, Ζωγράφου). Σε αντίθεση με το τουριστικό κέντρο της Αθήνας, οι τοπικές αγορές εξαρτώνται αποκλειστικά από το εισόδημα του μόνιμου κατοίκου. Όταν αυτό εξαντλείται μέσα στις πρώτες δέκα ημέρες του μήνα, η εμπορική κίνηση στις γειτονιές παγώνει.
Το κλείσιμο των μικρών καταστημάτων, για το οποίο προειδοποιεί ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών, δεν θα αποτελέσει απλώς μια επαγγελματική αποτυχία. Θα επιφέρει:
- Απομείωση της αξίας των ακινήτων και υποβάθμιση των αστικών περιοχών.
- Έκρηξη της ανεργίας, καθώς οι ΜμΕ απασχολούν το μεγαλύτερο μέρος του εργατικού δυναμικού.
- Διάρρηξη του κοινωνικού ιστού, καθώς το παραδοσιακό εμπόριο διατηρεί ζωντανές, ασφαλείς και φωτεινές τις γειτονιές.
Το διεκδικητικό πλαίσιο των εμπόρων: Τι ζητά άμεσα ο κλάδος
Μπροστά σε αυτό το αδιέξοδο, ο Εμπορικός Σύλλογος Αθηνών καταθέτει συγκεκριμένες προτάσεις που μπορούν να εφαρμοστούν άμεσα και χωρίς δημοσιονομικό κόστος:
- Ριζική τροποποίηση του Νόμου 4965/2022: Αυστηρός περιορισμός των προσφορών. Απαγόρευση των γενικευμένων προσφορών σε ολόκληρο το κατάστημα εκτός εκπτωτικών περιόδων και περιορισμός τους αποκλειστικά σε μεμονωμένους κωδικούς εκκαθάρισης αποθεμάτων (stock).
- Επαναφορά του κύρους των δύο εκπτωτικών περιόδων: Διατήρηση αποκλειστικά των χειμερινών και θερινών εκπτώσεων με συγκεκριμένη χρονική διάρκεια, ώστε να αποκατασταθεί η καταναλωτική προσμονή και το ουσιαστικό αγοραστικό ενδιαφέρον.
- Αυστηροί έλεγχοι από τη ΔΙΜΕΑ: Εντατικοποίηση των ελέγχων για πλασματικές εκπτώσεις και παραπλανητικές προωθητικές ενέργειες, με επιβολή αυστηρών κυρώσεων στις μεγάλες αλυσίδες.
- Έλεγχος στο διασυνοριακό ηλεκτρονικό εμπόριο: Αυστηροποίηση των τελωνειακών και φορολογικών ελέγχων στα δέματα από τρίτες χώρες, ώστε να διασφαλιστεί ο υγιής ανταγωνισμός.
- Προστασία των εμπορικών μισθώσεων: Θεσμοθέτηση προστατευτικού πλαισίου απέναντι σε παράλογες αυξήσεις ενοικίων και μείωση των τραπεζικών προμηθειών στις ηλεκτρονικές συναλλαγές.
Ηχηρό και σαφές είναι το μήνυμα που εκπέμπει η έρευνα του Εμπορικού Συλλόγου Αθηνών: το ισχύον μοντέλο απέτυχε και η συνέχισή του οδηγεί με μαθηματική ακρίβεια στον αφανισμό του παραδοσιακού λιανεμπορίου. Οι θερινές εκπτώσεις έχασαν τον ρόλο τους επειδή το ίδιο το θεσμικό πλαίσιο επέτρεψε την υπονόμευσή τους. Η Πολιτεία οφείλει να παρέμβει άμεσα και να προχωρήσει σε τολμηρές διορθωτικές κινήσεις, πριν οι σκοτεινές βιτρίνες και τα λουκέτα γίνουν η νέα, μη αναστρέψιμη πραγματικότητα των ελληνικών πόλεων.
Esathena_Presentation_dashboard (1)
