Από την Αρχαία «Επίσκυρο» στο Σύγχρονο Ποδόσφαιρο: Ήταν τελικά οι Αρχαίοι Έλληνες οι Εφευρέτες του King Sport;

Από την Αρχαία «Επίσκυρο» στο Σύγχρονο Ποδόσφαιρο: Ήταν τελικά οι Αρχαίοι Έλληνες οι Εφευρέτες του King Sport;

Tο ποδόσφαιρο γεννήθηκε στα λασπωμένα γήπεδα της Αγγλίας του 19ου αιώνα; μια ματιά στα αρχαιολογικά ευρήματα της χώρας μας ίσως σας αναγκάσει να αναθεωρήσετε.

Τα τελευταία χρόνια, η συζήτηση γύρω από τις ρίζες του δημοφιλέστερου αθλήματος στον κόσμο έχει ανάψει για τα καλά. Εντυπωσιακές αρχαίες ανάγλυφες παραστάσεις, όπως η πασίγνωστη επιτύμβια στήλη του 4ου αιώνα π.Χ. στον Κεραμεικό, απεικονίζουν έναν Αθηναίο έφηβο να ισορροπεί με δεξιοτεχνία μια μπάλα στον μηρό του. Το ερώτημα που γεννάται αυθόρμητα σε κάθε φίλαθλο και ιστορικό είναι σαφές: Ήταν οι αρχαίοι Έλληνες οι πραγματικοί εφευρέτες του ποδοσφαίρου;

Η δημοσιογραφική έρευνα στα άδυτα της αρχαιοελληνικής καθημερινότητας αποκαλύπτει μια συναρπαστική αλήθεια.

Η «Επίσκυρος»: Το απαγορευμένο και σκληρό παιχνίδι των προγόνων μας

Οι αρχαίοι Έλληνες δεν χρησιμοποιούσαν την μπάλα (τη λεγόμενη «σφαίρα») μόνο για παιδικό παιχνίδι ή για γυμναστική των γυναικών. Είχαν θεσπίσει συγκεκριμένα, οργανωμένα ομαδικά αθλήματα με αυστηρούς κανόνες, γραμμές γηπέδου και διαιτητές. Το πιο κοντινό σε αυτό που σήμερα ονομάζουμε ποδόσφαιρο ήταν η Επίσκυρος (ή Επίκοινος).

Το παιχνίδι παιζόταν από δύο αντίπαλες ομάδες, συνήθως των 12 ή 14 παικτών. Στο κέντρο του γηπέδου υπήρχε μια κεντρική γραμμή από σκύρα (χαλίκια), η λεγόμενη «σκύρος», και δύο τελικές γραμμές πίσω από τις ομάδες.

Πώς παιζόταν: Ο σκοπός ήταν οι παίκτες να πασάρουν την μπάλα μεταξύ τους με χέρια και πόδια, αποφεύγοντας τα μαρκαρίσματα, με τελικό στόχο να σπρώξουν την αντίπαλη ομάδα πίσω από την τελική της γραμμή.

Το παιχνίδι απαιτούσε εξαιρετική στρατηγική, δύναμη και ταχύτητα. Ήταν μάλιστα τόσο δυναμικό και ανδροπρεπές, που στην Αρχαία Σπάρτη η Επίσκυρος παιζόταν μανιωδώς από ομάδες εφήβων κατά τη διάρκεια των ετήσιων εορτών, με σκοπό την ενίσχυση της μαχητικότητάς τους.

Ποδόσφαιρο ή Ράγκμπι; Η λεπτή γραμμή των κανόνων

Αν θέλουμε να είμαστε ιστορικά ακριβείς και να διατηρήσουμε το κύρος της έρευνας, η Επίσκυρος δεν ήταν «καθαρό» ποδόσφαιρο. Καθώς επιτρεπόταν η χρήση των χεριών, η δομή του θύμιζε περισσότερο το σύγχρονο ράγκμπι ή το αμερικανικό ποδόσφαιρο.

Παράλληλα, οι Έλληνες έπαιζαν και τη Φαινίνδα, ένα παιχνίδι παραπλάνησης και γρήγορων μεταβιβάσεων, όπου ο κάτοχος της μπάλας προσποιούνταν ότι θα δώσει πάσα προς μία κατεύθυνση, αλλά την πετούσε αλλού, δοκιμάζοντας τα αντανακλαστικά των αντιπάλων.

Η ρωμαϊκή «κλοπή» και η γέννηση του αγγλικού King Sport

Πώς έφτασε όμως αυτή η κουλτούρα μέχρι τις μέρες μας; Η απάντηση βρίσκεται στη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία. Οι Ρωμαίοι λεγεωνάριοι, ερχόμενοι σε επαφή με τον ελληνικό πολιτισμό, εντυπωσιάστηκαν από την Επίσκυρο. Υιοθέτησαν το παιχνίδι, το μετέτρεψαν σε μια ακόμα πιο βίαιη εκδοχή και το ονόμασαν Harpastum (από το ελληνικό ρήμα αρπάζω).

Κατά την επέκταση της Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας, οι στρατιώτες μετέφεραν το Harpastum στα πέρατα της Ευρώπης, συμπεριλαμβανομένων των Βρετανικών Νήσων. Εκεί, στο πέρασμα των αιώνων, το παιχνίδι εξελίχθηκε, απέβαλε τη βία, διαχωρίστηκε από τα χέρια και πήρε τη μορφή του σύγχρονου ποδοσφαίρου (Association Football) το 1863 στο Λονδίνο.

Μάλιστα, η ίδια η FIFA (Διεθνής Ποδοσφαιρική Ομοσπονδία) έχει αναγνωρίσει επίσημα την Επίσκυρο ως μία από τις πρώτες και πιο πρώιμες μορφές ποδοσφαίρου στην ανθρώπινη ιστορία.

Το τελικό συμπέρασμα: Εφευρέτες ή Εμπνευστές;

Απαντώντας στο αρχικό ερώτημα: Όχι, οι αρχαίοι Έλληνες δεν εφηύραν το ποδόσφαιρο με τη σημερινή του, αυστηρή μορφή (μόνο με το πόδι). Η μπάλα ως αντικείμενο προϋπήρχε σε Αίγυπτο και Κίνα.

Ωστόσο, οι πρόγονοί μας ήταν οι πρώτοι στην Ευρώπη που μετέτρεψαν το παιχνίδι με την μπάλα σε οργανωμένο, ομαδικό άθλημα με στρατηγική, κανόνες και ανταγωνισμό. Χωρίς την ελληνική Επίσκυρο και τη ρωμαϊκή της μετεξέλιξη, το ποδόσφαιρο που καθηλώνει σήμερα δισεκατομμύρια ανθρώπους στους δέκτες τους, πολύ πιθανόν να μην είχε υπάρξει ποτέ.