Το προπύργιο της αθανασία
Η συλλογική μνήμη των λαϊκών προαστίων της Αθήνας δεν είναι μια στατική αναφορά στο παρελθόν, αλλά μια ζωντανή, διαρκής πηγή έμπνευσης και αγωνιστικής συνείδησης για το παρόν και το μέλλον.
Φέτος, συμπληρώνονται 82 χρόνια από μία από τις πιο συγκλονιστικές, επικές και ηρωικές σελίδες της Εθνικής Αντίστασης στον αστικό ιστό: τη θυσία των τριών νεαρών ΕΠΟΝιτών στο «Κάστρο του Υμηττού».
Με αφορμή την ιστορική αυτή επέτειο, ο Δήμος Δάφνης – Υμηττού διοργανώνει μια ξεχωριστή εκδήλωση μνήμης και τιμής την Κυριακή 7 Ιουνίου 2026, αποτίοντας τον οφειλόμενο φόρο τιμής στους τρεις ήρωες που αρνήθηκαν να παραδοθούν, επιλέγοντας τον δρόμο της αθανασίας.
Το χρονικό της θυσίας: 28 Απριλίου 1944
Ήταν ξημερώματα της 28ης Απριλίου 1944, όταν οι δυνάμεις κατοχής και οι ντόπιοι συνεργάτες τους (ταγματασφαλίτες) περικύκλωσαν ένα μικρό, πλινθόκτιστο σπίτι στην οδό Αγραίων στον Υμηττό. Μέσα σε αυτό, τρεις νεαροί μαχητές της ΕΠΟΝ (Ενιαία Πανελλαδική Οργάνωση Νέων), ο Μήτσος Αυγέρης, ο Θάνος Κιοκμενίδης και ο Κώστας Φολτόπουλος, κρατούσαν στα χέρια τους το πολύτιμο υλικό του παράνομου τυπογραφείου και τον οπλισμό της οργάνωσης.
Απέναντι σε εκατοντάδες πάνοπλους Γερμανούς και προδότες, οι τρεις ΕΠΟΝίτες δεν λύγισαν. Μετέτρεψαν το ταπεινό σπίτι σε ένα απόρθητο κάστρο, δίνοντας μια άνιση μάχη που κράτησε ώρες.
Όταν τα πυρομαχικά τους εξαντλήθηκαν, έχοντας προκαλέσει σοβαρές απώλειες στον εχθρό και αρνούμενοι κάθε πρόταση παράδοσης, έπεσαν ηρωικά, γράφοντας με το αίμα τους μια από τις πιο λαμπρές σελίδες της αντιφασιστικής πάλης. Η θυσία τους δεν ήταν απλώς μια απώλεια, αλλά ένα ηθικό μέγεθος που ενέπνευσε ολόκληρο τον λαό της Αθήνας να συνεχίσει τον αγώνα μέχρι την απελευθέρωση.
Η αποτύπωση στην τέχνη: Το χαρακτικό του Γεώργιου Μόσχου
Η συγκλονιστική αυτή μάχη δεν πέρασε απαρατήρητη από τους πνευματικούς ανθρώπους της εποχής, οι οποίοι στρατεύτηκαν με το δικό τους όπλο —την τέχνη— στο πλευρό του αγωνιζόμενου λαού.
Εμβληματικό αποτύπωμα αυτής της δημιουργίας αποτελεί το έργο «Το Κάστρο του Υμηττού», ένα συγκλονιστικό χαρακτικό του σπουδαίου ζωγράφου και χαράκτη Γεώργιου Μόσχου (ο οποίος διετέλεσε δάσκαλος σχεδίου και διακοσμητικής στην Παπαστράτειο Σχολή).
Όπως φαίνεται καθαρά στο έργο τέχνης, ο Μόσχος αποτυπώνει με συγκλονιστική δύναμη και ρεαλισμό την πολιορκία του σπιτιού της οδού Αγραίων. Στο κάτω μέρος του χαρακτικού δεσπόζουν τα πρόσωπα των τριών νέων —του Κώστα Φολτόπουλου, του Μήτσου Αυγέρη και του Θάνου Κιοκμενίδη— πλαισιωμένα από την ελληνική σημαία και κλαδιά δάφνης.
Το έργο καταφέρνει να παγώσει στον χρόνο τη στιγμή της απόλυτης αυταπάρνησης, λειτουργώντας ως ένα διαρκές, εικαστικό μνημείο που διατηρεί τη μνήμη της θυσίας άσβεστη στο πέρασμα των δεκαετιών.
Μια επέτειος-παρακαταθήκη για το μέλλον
Η εκδήλωση που διοργανώνει ο Δήμος Δάφνης – Υμηττού την Κυριακή 7 Ιουνίου αποτελεί μια πράξη ιστορικής δικαιοσύνης και πολιτιστικής αυτογνωσίας. Σε μια εποχή που επιχειρείται συχνά η σχετικοποίηση της ιστορίας και η λήθη, η ανάδειξη της θυσίας των τριών ΕΠΟΝιτών υπενθυμίζει στις νέες γενιές την αξία της ελευθερίας, της αξιοπρέπειας και του ανυπότακτου θάρρους.
Το παράδειγμα του Αυγέρη, του Κιοκμενίδη και του Φολτόπουλου παραμένει μια ζωντανή, βαριά παρακαταθήκη. Το «Κάστρο του Υμηττού» δεν ήταν απλώς ένα σπίτι· ήταν και παραμένει το σύμβολο μιας γενιάς που δεν δίστασε να θυσιάσει τη νιότη της για να ανατείλει ο ήλιος της ελευθερίας πάνω από την πατρίδα. Η πόλη του Υμηττού και της Δάφνης καλεί τους πολίτες της να δώσουν το «παρών» στην εκδήλωση, κρατώντας ψηλά τη σημαία της ιστορικής μνήμης.
