Μεταναστευτικό

Μεταναστευτικό: Το αδιέξοδο της Ευρώπης και ο λογαριασμός που πληρώνει η Ελλάδα

Η νοτιοανατολική Μεσόγειος δεν ησυχάζει ποτέ. Όσο οι εστίες ανάφλεξης στη Μέση Ανατολή και την Αφρική παραμένουν ανοιχτές, το μεταναστευτικό θα συνεχίσει να δοκιμάζει αντοχές, αντανακλαστικά και πολιτικές ισορροπίες. Μόνο που αυτή τη φορά, η Ευρώπη βρίσκεται μπροστά σε ένα γνώριμο αλλά επικίνδυνο αδιέξοδο: πώς συμβιβάζεται η φύλαξη των συνόρων με την αλληλεγγύη που μένει, τις περισσότερες φορές, στα χαρτιά;

Για την Ελλάδα, το ζήτημα δεν είναι θεωρητικό. Είναι μια καθημερινή, σκληρή πραγματικότητα.

Στην πρώτη γραμμή του πυρός

Η γεωγραφία δεν αλλάζει. Ως η κύρια πύλη εισόδου στα ανατολικά σύνορα της ΕΕ, η χώρα μας συνεχίζει να σηκώνει δυσανάλογο βάρος.

Παρά τα ευρωπαϊκά κονδύλια, το κόστος για τη φύλαξη σε Έβρο και Αιγαίο παραμένει τεράστιο, ενώ οι υποδομές υποδοχής και οι δημόσιες υπηρεσίες στα ακριτικά νησιά πιέζονται στα όριά τους. Οι τοπικές κοινωνίες, που για χρόνια έδειξαν πρωτοφανή αντανακλαστικά, βιώνουν πλέον μια παρατεταμένη κόπωση — ένα συναίσθημα ότι η Αθήνα και, κυρίως, οι Βρυξέλλες βρίσκονται πολύ μακριά.

Την ίδια στιγμή, το τοπίο επιβαρύνει η διαρκής απειλή της εργαλειοποίησης των ροών από γειτονικές χώρες, μετατρέποντας το μεταναστευτικό από ανθρωπιστικό ζήτημα σε άσκηση εθνικής ασφάλειας.

Η Ευρώπη αλλάζει κανόνες, αλλά φτάνει αυτό;

Το Νέο Σύμφωνο για τη Μετανάστευση και το Άσυλο επιχειρεί να δώσει κάποιες απαντήσεις, θεσπίζοντας ταχύτερες διαδικασίες στα σύνορα και έναν μηχανισμό «υποχρεωτικής αλληλεγγύης».

Στην πράξη όμως, το τοπίο παραμένει γκρίζο. Η δυνατότητα που δίνεται σε ορισμένα κράτη-μέλη να «εξαγοράζουν» την υποχρέωση φιλοξενίας καταβάλλοντας χρηματικά ποσά αντί να δέχονται αιτούντες άσυλο, αφήνει πάλι τις χώρες πρώτης υποδοχής —όπως την Ελλάδα και την Ιταλία— να διαχειριστούν τον κύριο όγκο του προβλήματος.

Η επόμενη μέρα: Μεταξύ ένταξης και δημογραφικού

Πέρα όμως από το επιχειρησιακό κομμάτι, η Ελλάδα καλείται να διαχειριστεί και την κοινωνική διάσταση. Η καθυστέρηση στις διαδικασίες ασύλου δημιουργεί χιλιάδες ανθρώπους σε καθεστώς αβεβαιότητας, γεγονός που εμποδίζει την ομαλή ενσωμάτωση.

Από την άλλη, δεν είναι λίγοι οι οικονομικοί αναλυτές που σημειώνουν ότι η χώρα χάνει μια ευκαιρία: σε μια περίοδο που η ελληνική περιφέρεια αντιμετωπίζει οξύ δημογραφικό πρόβλημα και τεράστιες ελλείψεις εργατικών χεριών στον πρωτογενή τομέα και τις κατασκευές, η απουσία μιας συγκροτημένης πολιτικής νόμιμης και ελεγχόμενης ένταξης κοστίζει στην ίδια την οικονομία.

Το συμπέρασμα

Το μεταναστευτικό δεν πρόκειται να λυθεί με ευχολόγια ή αποσπασματικά μέτρα. Για την Ελλάδα, το ζητούμενο είναι διπλό: αυστηρή και αποτελεσματική φύλαξη των συνόρων, αλλά και διεκδικητική στάση στις Βρυξέλλες για μια πραγματικά κοινή ευρωπαϊκή πολιτική. Όσο η Ευρώπη αντιμετωπίζει το πρόβλημα σαν να αφορά μόνο τα κράτη των συνόρων της, η λύση θα παραμένει μισή.